دانشمندان کشف کردند ۲ داروی موجود می‌توانند آسیب مغزی آلزایمر را در موش‌ها معکوس کنند

در تلاش برای مبارزه با بیماری آلزایمر، دانشمندان به داروهای موجودی نگاه می‌کنند که می‌توانند این بیماری را درمان کنند، و یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ دو کاندیدای امیدوارکننده را شناسایی کرد که در حال حاضر برای درمان سرطان استفاده می‌شوند.

این داروها که قبلاً توسط نهادهای نظارتی در ایالات متحده تأیید شده‌اند – یعنی احتمالاً کارآزمایی‌های بالینی برای آلزایمر می‌توانند زودتر شروع شوند – عبارتند از لتروزول (که معمولاً برای درمان سرطان سینه استفاده می‌شود) و ایرینوتکان (که معمولاً برای درمان سرطان روده بزرگ و ریه استفاده می‌شود).

تیم محققان آمریکایی کار خود را با بررسی این موضوع شروع کردند که آلزایمر چگونه بیان ژن را در مغز تغییر می‌دهد.

سپس، آنها در یک پایگاه داده پزشکی به نام “نقشه اتصال” (Connectivity Map) به دنبال داروهایی گشتند که این تغییرات در بیان ژن را معکوس می‌کنند، و همچنین سوابق بیمارانی را که این داروها را به عنوان بخشی از درمان سرطان مصرف کرده بودند، بررسی کردند. به نظر می‌رسید این داروها خطر ابتلای آنها به آلزایمر را کاهش داده است.

مارینا سیروتا، متخصص زیست‌شناسی محاسباتی از دانشگاه کالیفرنیا سان‌فرانسیسکو، می‌گوید: «بیماری آلزایمر با تغییرات پیچیده‌ای در مغز همراه است که مطالعه و درمان آن را سخت کرده، اما ابزارهای محاسباتی ما امکان مقابله مستقیم با این پیچیدگی را فراهم کردند.»

«ما هیجان‌زده‌ایم که رویکرد محاسباتی ما به یک ترکیب درمانی بالقوه برای آلزایمر بر اساس داروهای موجود و تأییدشده توسط FDA منجر شد.»

محققان پس از انتخاب لتروزول و ایرینوتکان به عنوان بهترین کاندیداها، آنها را در مدل‌های موشی آلزایمر آزمایش کردند. هنگامی که این داروها به صورت ترکیبی استفاده شدند، نشان داده شد که برخی از تغییرات مغزی ناشی از این بیماری را معکوس می‌کنند.

توده‌های مضر پروتئین تاو که در مغزهای مبتلا به آلزایمر تجمع می‌یابند، به طور قابل توجهی کاهش یافتند، و موش‌ها بهبودهایی را در وظایف یادگیری و حافظه نشان دادند – دو توانایی مغزی که اغلب توسط آلزایمر مختل می‌شوند.

با ترکیب این دو دارو، محققان توانستند انواع مختلف سلول‌های مغزی که تحت تأثیر بیماری قرار گرفته‌اند را هدف قرار دهند. به نظر می‌رسید لتروزول در سلول‌های عصبی (نورون‌ها) با آلزایمر مقابله می‌کند، در حالی که ایرینوتکان در سلول‌های گلیال (glial) عمل می‌کرد.

یادونگ هوانگ، متخصص علوم اعصاب از دانشگاه کالیفرنیا سان‌فرانسیسکو و مؤسسات گلدستون، می‌گوید: «آلزایمر احتمالاً نتیجه تغییرات متعددی در بسیاری از ژن‌ها و پروتئین‌ها است که در کنار هم، سلامت مغز را مختل می‌کنند.»

«این موضوع، توسعه دارو را بسیار چالش‌برانگیز می‌کند – که به طور سنتی برای یک ژن یا پروتئین واحد که عامل بیماری است، یک دارو تولید می‌شود.»

این یک شروع امیدوارکننده است، اما هنوز کارهای زیادی باقی مانده: بدیهی است که این داروها تا کنون فقط مستقیماً روی موش‌ها آزمایش شده‌اند، و این داروها عوارض جانبی هم دارند. اگر قرار باشد این داروها برای بیماری‌ای غیر از آنچه در ابتدا برایش تأیید شده بودند، استفاده شوند، باید مزایای آنها در کنار عوارض جانبی مورد توجه قرار گیرد.

یکی از مراحل بعدی باید کارآزمایی‌های بالینی برای افراد مبتلا به آلزایمر باشد. به گفته محققان، این رویکرد می‌تواند منجر به درمان‌های شخصی‌سازی شده و مؤثرتری شود که بر اساس نحوه تغییر بیان ژن در هر مورد خاص است.

تخمین زده می‌شود که بیش از ۵۵ میلیون نفر به آلزایمر مبتلا هستند و با پیر شدن جمعیت جهان، انتظار می‌رود این تعداد در ۲۵ سال آینده بیش از دو برابر شود. یافتن راه‌هایی برای پیشگیری از این بیماری و حتی معکوس کردن علائم آن، تأثیر شگرفی بر سلامت جهانی خواهد داشت.

سیروتا می‌گوید: «اگر منابع داده کاملاً مستقل، مانند داده‌های بیان سلول منفرد و سوابق بالینی، ما را به مسیرها و داروهای یکسانی هدایت کنند، و سپس آلزایمر را در یک مدل ژنتیکی برطرف کنند، پس شاید ما به چیز مهمی رسیده‌ایم.»

«ما امیدواریم این یافته بتواند به سرعت به یک راه‌حل واقعی برای میلیون‌ها بیمار مبتلا به آلزایمر تبدیل شود.»

لینک منبع